Kitap

Dostoyevski: Yeraltından Notlar (Detaylı İnceleme)

Yeraltında Notlar Kitabı

Yeraltından Notlar adlı eser Dostoyevski tarafından 1864 yılında Petersburg’da basılmış ve günümüzde çok sık okunan dünya klasiklerinden biri olmuştur.

Fyodor Mihayloviç Dostoyevski 11 Kasım 1821′ de dünyaya geldi. Romanlarında sıra dışı bir dil kullanarak, tüm zamanların en başarılı yazarları arasına girmiştir. Dünya edebiyatında önemli Rus yazarlardan olan Dostoyevski, 28 Ocak 1881 tarihinde ciğer kanaması nedeniyle hayata gözlerini yumdu.

Dostoyevski

Dostoyevski’nin okul hayatında arkadaşları, onu “sert mizaçlı” ve “sinirli” olarak nitelendirir. St. Petersburg’da hayatının büyük bir bölümünü kitap okuyarak ve yaşam üzerine düşünerek geçirmiştir. 1845’te yazmaya başladığı ve Ocak 1846’da yayınlanan, yoksulluk, dostluk ve sanat sevgisi gibi konuları işlediği ilk romanı “İnsancıklar” eseriyle Dünya edebiyatına giriş yapar ve usta edebiyatçılarla tanışma fırsatı yakalar. Romanlarında sıra dışı anlatımıyla dönemin birçok önemli isimlerinin dikkatini çekerek, özgün bir yazar olarak nitelendirilir.

Dünya edebiyatına Suç ve Ceza, Budala, Karamazov Kardeşler, Yeraltından Notlar, Ezilenler, İnsancıklar, Beyaz Geceler ve daha birçok eser kazandıran Dostoyevski, çarpıcı düşünceleri ve radikal anlatımı ile 20.yüzyıla damga vurmuştur. Peki, Rus yazar Fyodor Dostoyevski’ nin (11 Kasım 1821 – 9 Şubat 1881) varoluşçuluğun ilk romanı sayılan “Yeraltından Notlar” adlı eserini tanımaya ne dersiniz?

Yeraltından Notlar, varoluş felsefesinin yazımsal düzlemde ilk defa ortaya atılmasıyla, Albert Camus ve Jean Paul Sartre gibi varoluş felsefecilerini etkileyen temel başyapıt olarak değerlendirilir. Sizler için derlediğimiz bu yazımızda, Dostoyevski’nin Yeraltından Notlar eseri hakkında özeti, konusu, kahramanları, ana fikri gibi konulara değineceğiz.

Yeraltından Notlar – Dostoyevski

Yeraltından Notlar, Dostoyevski’nin 1864 yılında Petersburg’da basılmış bir eseridir. Varoluşçuluğun ilk romanı olarak, edebiyat dünyasındaki ve felsefedeki yerini almıştır. Bu roman Dostoyevski’nin Sibirya’da sürgün geçirdiği yıllarından sonra yazılan üçüncü eseri oldu. Yazıldığı dönemde, yazarımıza büyük bir ün kazandırarak, edebiyat dünyasına sıra dışı bir yazar olarak isminden söz ettirmesini sağladı.

Bir önceki yazımda Dostoyevski’nin kumarbaz biri olduğundan bahsetmiştim. Bu kötü alışkanlığı yüzünden Avrupa’da eserlerinden çok borçlarıyla anılıyordu. Sıkıntılı süreçler yaşayan yazar, yayımcılardan yazmadığı romanın parasını alarak ayakta durmaya çalışıyordu. O dönemde yazmak durumunda kaldığı  “Kumarbaz” adlı eseri 25 gün içinde yazıp bitirmek zorunda kalmıştı. Yazar, bu romanı yazarak Gogol’un etkisinden kurtularak, kendi benliğini bulmuştur.

Yeraltından Notlar eseriyle kendi kimliğini bulan Dostoyevski, kendinden sonraki birçok yazarımıza ilham olmuştur. Bu romanda, kahramanın isminden hiç söz edilmemiş, 40 yaşındaki memur bir adamın kendi varlığını topluma ispatlamaya çalışmasıyla süregelen ve başından geçen anılardan oluşmuştur. Dostoyevski’nin bir ad koyamadığı bu romandaki karakter “Yeraltındaki Adam” (Y.A.) olarak adlandırılır ve bu adam Gogol’un “Palto” adlı kısa öyküsünün ana karakteri olan memur Akakiy Akakiyeviç’in paltosunun varislerinden biridir.

Dostoyevski’nin  okuyucuya “yeraltı” olarak adlandırdığı şey karakterin iç dünyasında yaşadığı çalkantılardır. Kahraman, kötümser ve karamsar bir ruh halinde olup, kendini fiziki dünyadan soyutlayarak içine kapanık biri olarak karşımıza çıkar. İnsanlardan tiksinen, varlığını dünyaya kanıtlamak isterken kendi kabuğuna çekilen birinin yaşamını anlatılır. Yaşadığı iç çatışmalar, duygusal buhran ve hezeyanlarla beraber ortaya harika bir roman çıkartarak işleyeceği birçok felsefi ve ahlaki problemin tohumları bu romanda atmıştır.

 “Yeraltında Yaşayan Adam” Kimdir?

Yeraltında Yaşayan Adam Kimdir?

Yeraltından notlar adlı romanında  yazar, karakteri  Y.A olarak nitelendirir ve yaptığı her şeyden utanan bir adamın iç dünyasını irdeler. Yaşadığı yerde, sosyal çevresi tarafından hakir görülen, içinde bulunduğu toplumda onay görmeyen bir görüş benimsediği için yok sayılan bir karakterdir. Kendisinin nasıl bir insan olduğu konusunda kararsız olan ve dâhil olmak istemediği toplumun içerisine istemeyerek müdahil olur.

İlginizi Çekebilir  Çocuklara Kitap Okuma Alışkanlığı Nasıl Kazandırılır?

Y.A. ‘nın belirli bir karakteri yoktur, bu bağlamda kendisinin nasıl biri olduğu konusunda kafasında soru işaretler vardır. Bu kafa karışıklığını şu sözleriyle “Ben yalnızca ters bir insan değilim; hatta nasıl biri olduğum da belli değil: Ne tersim, ne uysalım, ne alçağım, ne onurlu, ne kahraman, ne de korkak!” ifade eder.

Y.A. kendi döneminin Rus aydınlarını, insana bir karakter yüklemeye çalıştıkları için eleştirir. “Bu aydınların hepsi de dar kafalıydı, birbirinin aynıydı; tıpkı bir sürünün içindeki koyunlar gibi.” cümlesiyle anlatır.

Yeraltından Notlar Konusu

Yeraltında yaşayan bu adamın bunalımları, kısır döngünün içerisine girmesi ve şikayet ettiği sistemin içerisinde yer almaktan muzdarip olması anlatılır. Romanda 19. Yüzyılın Rus toplumunu;

Bu notlar da, bunların yazarı da besbelli hayal ürünüdür. Bununla birlikte, toplumumuzun durumunu, yapısını göz önüne alacak olursak, bu notların yazarı gibi kişilerin aramızda bulunmasının yalnızca mümkün değil, aynı zamanda zorunlu olduğunu kabul ederiz. Benim bütün isteğim, pek yakın bir zaman öncesinin tiplerinden birini herkesin gözleri önüne daha açık olarak sermektir. Bu tip, henüz tükenmemiş kuşağın bir temsilcisidir. “Yeraltı” adını verdiğimiz bölümde bu kişi kendisini, düşüncelerini açıklamakta; sanki bununla toplumumuzda niçin bulunduğunu, bulunmasının neden kaçınılmaz olduğunu söylemek istemektedir. İkinci bölüm ise bu kişinin yaşamındaki birkaç olayı anlatan gerçek anılardır” bir yandan eleştirirken diğer yandan da o topluma dâhil olmamak için kaçış yoluna girer.

Y.A anılarını kendisiyle ilgili olan tüm gerçekleri netliğe kavuşturarak, herhangi bir bahanenin arkasına saklanmaksızın, tüm samimiyetiyle kendiyle yüzleşmiştir. Bu nedenle şöyle der: “[…] bu notlarımın düzeltilmesi için uğraşmayacağım. Herhangi bir sistem ya da yöntem aramayacağım. Nasıl hatırlıyorsam öyle yazacağım.”

Samimi olmanın her zaman kendisi için en doğru karar olduğunu bu şekilde insan kalmaya devam edebildiğini vurgular. Romanda edebi bir kimlik aramak yerine kendi ile olan sorunları, hesaplaşmak için uyguladığı bir ceza yöntemiydi de denilebilir. Romanda bu konuya değinir; “Yazdığım süre içinde utancımdan yerin dibine geçtim. Öyleyse bu yaptığım edebiyatla uğraşmak değil, yalnızca suçlarımın kefaretini ödemek oldu.” diyerek edebi bir kimlikle uğraşmadığını yalnızca kendi benliğini bulmaya çalıştığına vurgu yapar.

Y.A kırk yıl boyunca içine kapanık bir şekilde ve kendi kabuğuna çekilmiş bir adamın zamanla “yeraltı” dünyası oluşmuştur. Bu dünyanın kimse tarafından bilinmemesi ve rahatsız edilmemesi için romanın sonuna kadar bir mücadele içerisine girer. Yaşadığı toplumun ahlaki normlarına göre şekil alan basmakalıp düşünceleri kendisinin yaptığı yazma işini “tembellik” olarak adlandırılmasından, rahatsızlık duyan Y.A yazı yazmanın önemli bir iş olduğunu şu sözleriyle anlatır;  “Not yazmak da bir iştir gerçekten. Derler ki, iş insanı iyi ve namuslu yaparmış. Hiç olmazsa bu da bir şans işte, denerim.” diyerek rahatsızlığını dile getirir.

Yeraltından Notlar Romanın Karakterleri

Yeraltından Notlar Romanın Karakterleri

Roman bir kişinin üzerinden gitse de ikinci bölümünde anılarında yer alan kişilere değinir. Yeraltı dünyasından çıkarak toplumda kendine bir yer arayan Y.A ‘nın hayatına dokunan karakterler şunlardır;

  1. Yeraltı Adam romanın ana karakteridir. Yazar, kendini Y.A olarak adlandıran isimsiz bir adamın iç dünyasını ele almıştır.
  2. Liza;  Yeraltındaki Adam’ın arkadaşıdır ve sonrasında acımasızca reddettiği hayat kadınıdır.
  3. Anton Antonich Syetochkin; Yeraltı Adamın’ın memurluk yaptığı dönemde kendisinden borç aldığı ve “insanlığı kucaklaması” gerektiğinde ziyaret ettiği amiridir.
  4. Simonov;  Y.A olan isimsiz kahramanımızın okul hayatında ve sonrasında görüştüğü tek arkadaşıdır.
  5. Zverkov; Sosyal statüsü ve çevresi tarafından sevilmesi ve başarısı nedeniyle kıskandığı için nefret ettiği iyi huylu bir okul arkadaşıdır.
  6. Trudolyubov; Zverkov’un uzak bir akrabası, oldukça saldırgan bir kişidir.
  7. Apollon; Y.A ‘dan nefret ettiği ve korktuğu hizmetkarıdır.

Romanın karakterlerini tanıdığımıza göre roman, kafanızda yavaş yavaş canlanmaya başladı demektir. Şimdiyse konusuna detaylı bir şekilde değinelim…

Yeraltından Notlar Romanın Konusu

Yeraltından Notlar Romanının Konusu

Yeraltından Notlar romanı iki bölümden oluşur. “Yeraltı” başlığıyla adlandırılabilecek ilk bölüm on bir kısma ayrılır ve Y.A. burada kendisine ait düşüncelerini, “felsefeye daldığım için bağışlayın beni” olarak açıklar.

Romanın ilk bölümünde Y.A kendinden “Ben hasta bir adamım” diye söz ediyordu. Bu hastalığının bir tedavisi olmadığını ve yaşadığı topluma ayak uyduramadığı için toplumun Y.A’ya hissettirdiklerini anlatıyordu. Bu hislerini insanlara hakaret ederek, ikiyüzlü olduklarını vurgulayarak ve isyan ederek dile getiriyordu.

İlk bölümdeki düşüncelerin bir kanıtlanması olarak örgütlenen kitabın on kısımdan oluşan ve ikinci bölümü, Y.A.’nın yirmi dört yaşındayken başından geçen birkaç olayı ortaya koyan gerçek anılarını ele alır. Yeraltın’da yaşayan adam kısa bir müddet fiziksel dünyaya çıkmış ve öncelerde arkadaş olduğu kişilerle hesaplaşmaya başlamasıyla olaylar süregelir.

Yeraltından Notlar Romanın Birinci ve İkinci Bölümü

Yeraltından Notlar Romanın Birinci ve İkinci Bölümü

Romanın birinci bölümünde yazar kahramanın atıfta bulunduğu haliyle kendisini şu şekilde tanıtır; “Ben hasta bir adamım başlar. . . Ben kinci bir adamım Ben itici bir adamım.” diyerek okuyucuya kendinin yeraltın’da yaşadığını anlatır.

Dostoyevski, yazıya başlamadan önce bir dipnot oluşturur ve oluşturduğu bu kahramanın kurgusal bir karakter olduğunu, ancak yarattığı kahraman gibi insanların, toplumda var olması gerektiğine değinir. Belirttiği bu dipnot, romanın ilk bölümünün amacını ortaya koyuyor ve bu da bahsettiği bu tür bireylerin nasıl ortaya çıktığını açıklar.

“Bu notlar da, bunların yazarı da besbelli hayal ürünüdür. Bununla birlikte, toplumumuzun durumunu, yapısını göz önüne alacak olursak, bu notların yazarı gibi kişilerin aramızda bulunmasının yalnızca mümkün değil, aynı zamanda zorunlu olduğunu kabul ederiz. Benim bütün isteğim, pek yakın bir zaman öncesinin tiplerinden birini herkesin gözleri önüne daha açık olarak sermektir. Bu tip, henüz tükenmemiş kuşağın bir temsilcisidir. “Yeraltı” adını verdiğimiz bölümde bu kişi kendisini, düşüncelerini açıklamakta; sanki bununla toplumumuzda niçin bulunduğunu, bulunmasının neden kaçınılmaz olduğunu söylemek istemektedir. İkinci bölüm ise bu kişinin yaşamındaki birkaç olayı anlatan gerçek anılardır.” der.

Kendini bir “hiç” olarak tanımlayan Y.A, bir eylemi gerçekleştirmeden önce o eylemin  sonucunu çok fazla düşündüğünü belirtir ve bu nedenle kendisinin hiçbir şey yapamayacağı için otomatikman kendini pasif biri olarak gösterir. Bunun aksi olarak, bir eylemde bulunurken zeki olmayan insanların, sonucunu düşünmekle uğraşmadığı için her türlü eylemi gerçekleştirebilme potansiyeline sahip olduğunu dile getirir.

Yeraltındaki Adam, romanın birinci bölümünde kendini hasta, kindar ve keyifsiz olarak belirtmeye başlar. Karaciğer hastası olduğunu ve tıp alanına çok saygı duymasına rağmen hastaneye gitmeyi reddettiğini anlatır.

Yeraltından Notlar Romanın Birinci ve İkinci Bölümü

Kırk yaşında olan kahraman, kamu hizmetinde çalışan bir memurdur. Kendisini çok kaba biri olarak tanımlarken gerçekten de haklıydı. Çünkü kitapta işini yaptığı esnada onu görmeye gelen dilekçe sahiplerine çok kaba davrandığını ve sonrasında, aslında kinci biri olmadığını sadece oradaki birinin arkadaşça bir tutum sergileseydi, kesinlikle daha hoş bir tutum sergileyebileceğini açıkladı. Bir kez daha bunu düşündüğünde böyle arkadaşvari bir yaklaşımı kabul ettiğinde utanç duyacağını söyler. Kendisiyle tamamen çelişen Y.A romanın sonuna kadar bu çelişkilere devam eder. Çünkü kendisine ne olduğuna karar veremez ve bu nedenle zıtlıklar içerisine kendine yer verir.

Romanın birinci bölümünde okuyucuya iki şey anlatır.

Dostoyevski birinci bölümde, Yeraltında yaşayan adamın kininin kime karşı olduğunu bilmediğini ve kendi içerisindeki tutarsızlıkların farkında olduğunu dile getirir. Romanın ilerleyen sayfalarında söylediği gibi, kinci biri değil, sadece olmak istediği için böyledir. Daha önce belirttiği gibi aslında kaba bir memur değildi. Sadece toplumda kendi gibi yeraltında yaşayan insanların hiçbir şey olamayacağını ve yaşadığı dönemde diğer insanlardan sıyrılan kişilerin hiçbir yerde tutunamadıklarını söyler. Kısacası zeki insanların kendileri için bir şey yapamadıklarını, yalnızca aptalların (parasıyla bir yere gelen kişiler) zenginleştiğini dile getirerek yaşadığı döneme atıfta bulunmuştur.

Dostoyevski Yeraltından Notlar

İkincisi ise, ismi belli olmayan Yeraltındaki Adam, içindeki benlik duygusunun eksikliğine işaret etmeye çalışır. Kendini alçak, beceriksiz daha da ilerisi bir böcek olarak tanımlayamazdı çünkü zekâ, kendini herhangi bir şey olarak tanımla olasılığını ortadan kaldırıyordu. Kinci veya kaba biri olamaz çünkü toplumda kendini zeki olarak nitelendirdiği bir karakter kazanmıştı. Aslında kitapta kendini kaba biri olarak anlatması, 19.yüzyılda yaşayan kişilere yönelik bir saldırıdır.

Yazar, bahsettiği karakterin herhangi bir kişiliği bulunmadığı ve otomatikman hiçbir karakteri olmadığı sonucunu sorgulamaktadır. Örneğin, kişiliği kin gütme eğiliminde olduğu için kin gütmemesi gerektiği konusunda ısrar eder. Kim olduğunu veyahut kim olamayacağını belirlerken bir kimlik arayışı içerisindedir. Dahası da Y.A yaşadığı yerin toplumunu yererken orada kalmakla ısrarcıdır ancak kalmasında da geçerli bir sebep yoktur. Onu şehirde kalmaya zorlayan aklın ötesinde tanımlayamadığı bir şey vardır. Rasyonel olmayan ve tanımlayamadığı bir şey tarafından, şehirde kalması için yönlendirilir.

Dostoyevski Yeraltından Notlar

Kahramanımız, romanın en başında tıbba karşı saygı duyduğunu belirtirken ardından batıl inanca sahip olduğunu söyleyerek ironik bir ifade kullanır. Yani yaşadığı yüzyılda bilime, sanata, akla saygı duyduklarını iddia etseler bile aslında bunların hepsinin boş bir hava gazı olduğunu iddia eder. Bunun tam olarak anlamı, akla yer vermek yerine inancı yükselterek, toplumun inşa ettiği mutlak gerçeklerin aslında batıl inançlarından ibaret olduğunu söyleyerek, yaşadığı döneme atıfta bulunmuştur.

Son olarak Yeraltı Adam’ı son satırlarında kendisinden şu şekilde bahseder. Uzun bir süredir kendinin ne olduğunu bulmaya çalıştığı zamanda ifade etme biçiminin kendi içinde çelişkili olduğunu kabul eder. Açıklamayı aynı zamanda romanın yazarı olan Dostoyevski’yi, bireysel benliğin bir analizi olarak dünyayı anlamaya çalıştığını belirtir ve bu perspektiften bakarak eseri kaleme aldığına açıklık getirir. Kişi sadece kendini düşünerek ve iç dünyasında kendini sorgulayarak, dünyanın geri kalanı hakkında herhangi bir perspektif kazanabilir.

Dünya Edebiyatının usta isimlerinden olan Dostoyevski’nin bugün aramızdan ayrılışının 199.yıl dönümü… Yazdığı kitaplarıyla birçok döneme ışık tutarak bugün bile okunmaya devam ediyor.

Usta yazarı saygıyla anıyoruz…

Dostoyevski “Yeraltından Notlar”  Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yeraltından Notlar Romanı Kaç Sayfa?

160 sayfadır.

Yeraltından Notlar Dünya Klasiği mi?

Rus yazar olan Dostoyevski, Yeraltından Notlar romanını, kendini dünyadan soyutlamış bir adamın iç dünyasını kaleme alarak okuyucuyla paylaşır. Bu sıra dışı roman Dünya klasikleri arasındadır.

Yeraltından Notlar Roman mı?

Dostoyevski'nin Gogol etkisinden kurtularak yazdığı ilk baş yapıt olan Yeraltından Notlar, Avrupa'daki büyük varoluşçu edebiyatına değinen bir romandır.

Dostoyevski hangi ülkede yaşadı?

Fyodor Dostoyevski eserlerinin büyük bölümünü Almanya'da yazdı ve Rusya dışında hiçbir ülkede Almanya'da yaşadığı kadar uzun bir süre yaşamadı.

Dostoyevski Kaç Yaşında Öldü?

Ciğer kanaması teşhisi konulduktan kısa bir süre sonra 59 yaşında öldü.

Yeraltından Notlar Ne Zaman Yazıldı?

1864 yılında Petersburg'da basılmıştır.

 

Editör Puanı
Bu yazıyı puanlamak için tıklayın!
[Toplam: Ortalama: ]

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu